غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
1
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
دولت نخستين دولت اوليا پيش از ورود به سرزمين موعود آنكه در راه تحقيق در اخبار ملتها و تاريخ نسلها رنجها برده ، گويد كه امتها - از زمان باستان - از هفت اصل بودهاند : ايرانيان ، كلدانيان ، يونانيان ، قبطيان « 1 » ، تركان ، هنديان و چينيان . سپس هر يك از اين امتها به امتهاى ديگر تقسيم شدهاند و زبانشان گونهگون و دينهاشان متفاوت شده است . امتهاى باستانى همه از صابئين « 2 » بودهاند و بتان را به عنوان مظاهرى از ذوات علوى و اشخاص فلكى مىپرستيدهاند . اين امتها با وجود كثرت فرق و اختلاف مذاهبشان دو طبقهاند : طبقهاى كه به فراگرفتن علوم توجه داشتند ، چون كلدانيان و ايرانيان و امتهايى ديگر كه در جاى خود از آنان ياد خواهيم كرد ، و طبقهاى كه به فراگرفتن علوم توجه نداشتند ، چون چينيان و تركان و صقالبه « 3 » و بربرها و حبشيان و آنان كه بدين امتها پيوستهاند . چينيان شمارشان از ديگر امتها بيشتر است و كشورشان ارجمندتر و سرزمينشان گستردهتر . مساكنشان سراسر نواحى شرقى معمورهء زمين را از خط استوا تا اقصاى هفت اقليم در شمال فراگرفته است . آنچه سبب برترى ايشان بر ديگر امتهاست آگاهيشان از صنايع عملى و تبحر در كارهاى تصويرى است . تركان امتى هستند به شمار افزون و داراى كشورى وسيع ، و آنچه در آن مهارت دارند و در آن بر ديگر امتها برترى يافتهاند امور سپاهيگرى و طرز به كار بردن سلاحهاست . آنان در سوارى از همه چابكتر و در نيزهگذارى و تيراندازى و شمشيرزنى از همه ماهرترند . از اينان كه بگذريم ديگر امتها به فراگرفتن علوم و فنون توجهى ندارند و به